Αρχική iHunt.gr Ζώνες Εκγύμνασης Σκύλων 20 έτη εφαρμογής: ωφελούν ή όχι;

Ζώνες Εκγύμνασης Σκύλων 20 έτη εφαρμογής: ωφελούν ή όχι;

από iHunt Team

Περιδιαβαίνοντας την ύπαιθρο μπορεί να δούμε ταμπέλες που αναφέρουν «Ζώνη Εκγύμνασης Σκύλων», εν συντομία ΖΕΣ ή ακόμα και … ΖΕΥΣ, υποδηλώνοντας ότι αυτοί που ασχολήθηκαν δεν είχαν καν γνώση του ονόματος, πόσο άραγε του νοήματος αυτού που κάνουν. Αυτό θα εξετάσουμε στο άρθρο αυτό, δηλαδή εάν η διαχείριση της εκγύμνασης των κυνηγετικών σκύλων με το σύστημα των ΖΕΣ, βοηθά το θήραμα, την πανίδα γενικότερα, την κυναγωγία και τη θήρα υπό το πρίσμα της επιστήμης και των διαθέσιμων δεδομένων.

Ιστορικό

H εκγύμναση των κυνηγόσκυλων προβλέπεται από το Δασικό Κώδικα (Ν. 86/1969) στο άρθρο 255, παρ. 10: «επιτρέπεται η εκγύμναση των κυνών δεικτών και ερευνητών, που συνοδεύονται από τους κυνηγούς ή τους κυναγωγούς, που δεν φέρουν κυνηγετικό όπλο, ένα μήνα πριν από την έναρξη της κυνηγετικής περιόδου και σε περιορισμένες εκτάσεις που καθορίζονται από την οικεία δασική αρχή».

Τέτοιες εκτάσεις όμως δεν είχαν οριστεί, έως τη δημοσίευση του Νόμου 2637/1998 όπου η παραπάνω παράγραφος τροποποιήθηκε: «επιτρέπεται καθ΄ όλο το έτος η εκγύμναση κυνηγετικών σκύλων που συνοδεύονται από κυνηγούς ή κυναγωγούς χωρίς να φέρουν κυνηγετικό όπλο σε περιορισμένες εκτάσεις, που καθορίζονται από την οικεία Δασική Αρχή».

Για το σκοπό αυτό, κυρίως από το 2000, ορίστηκαν σε όλη τη χώρα τέτοιες περιοχές και με την ίδρυση της Ομοσπονδιακής Θηροφυλακής, ενισχύθηκε η επιτήρηση και ο περιορισμός της εκγύμνασης εντός των ΖΕΣ.

Σε εγκύκλιο της αρμόδιας Δ/νσης Αισθητικών Δασών-Δρυμών & Θήρας (Αριθμ Πρωτ. 105190/5421/2001) αναφέρεται πως οι ΖΕΣ δεν μπορούν να ιδρύονται σε περιοχές  απαγόρευσης θήρας και προτείνεται το εμβαδό των 3-8 km2, o δε αριθμός τους και η κατανομή τους εξαρτάται από: «τον αριθμό των κυνηγετικών συλλόγων, τον αριθμό των κυνηγών, τις τοπικές ιδιομορφίες και τις λογικές προτάσεις των κυνηγετικών και κυνοφιλικών οργανώσεων, πάντα όμως στα πλαίσια του περιορισμένου χώρου εκγύμνασης που καθορίζει το άρθρ. 57 παρ. 4 του Νόμου 2637/98».

Με τα μέτρα αυτά εκτιμήθηκε ότι επέρχεται ισορροπία μεταξύ της προστασίας και της αυξανόμενης ανάγκης εκγύμνασης των κυνηγόσκυλων. Είναι όμως έτσι;;;

Επί του θέματος, η μόνη επιστημονική αξιολόγηση περιορίζεται σε προσπάθειες του γράφοντα και των συνεργατών του, που ανακοινώθηκαν στα δασολογικά συνέδρια του 2015 και 2017.

Η ανάγκη εκγύμνασης των κυνηγόσκυλων και οι κατάλληλες συνθήκες

Η εκγύμναση δεν ικανοποιείται με το να επιτρέπεται απλά σε μια περιοχή και όλα καλά. Η εκγύμναση προϋποθέτει αφθονία επιθυμητού θηράματος και «ησυχία». Ο συνωστισμός των κυνηγών-εκπαιδευτών προκαλεί σοβαρότατο πρόβλημα στη διεξαγωγή της εκγύμνασης. Το να αλληλο-καλύπτονται διαφορετικοί σκύλοι, να έχουν περάσει επανειλημμένα ή ακόμα και να ακούγονται άλλοι σκύλοι από δίπλα, υποβαθμίζουν την καταλληλότητα μιας περιοχής για εκγύμναση.

H εκγύμναση, ειδικά των κουταβιών, απαιτεί ικανοποιητική έως υψηλή αφθονία του επιθυμητού θηράματος.

Επίσης το να αναγκάζεται να φύγει ο κυναγωγός ή κυνηγός δεκάδες χιλιόμετρα μακριά για να βρει το επιθυμητό μέρος γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο.

Συνεπώς ο καθορισμός των «περιορισμένων» ΖΕΣ (μάλιστα σε 3-8 km2 σύμφωνα με την παλιά, αλλά ισχύουσα Εγκύκλιο), στην πράξη, δεν ικανοποιεί τις ανάγκες της εκγύμνασης.

Η εκγύμναση των κυνηγόσκυλων και η διατήρηση της άγριας πανίδας

Τα νεογνά των λαγών έχουν θνησιμότητα η οποία ανέρχεται σε 67-89%. Επίσης υψηλή είναι η θνησιμότητα στους νεοσσούς των εδαφόβιων πτηνών. Επομένως, η εκτιμώμενη μικρή θνησιμότητα από την εκγύμναση δεν αναμένεται να έχει επιπτώσεις σε επίπεδο πληθυσμού, εφόσον ασκείται σε κανονικά επίπεδα και δεν πρόκειται για φυλή που έχει την ικανότητα και την τάση να συλλαμβάνει το θήραμα, όπως ο κρητικός ιχνηλάτης.

Όσον αφορά την όχληση, τα θηραματικά είδη, ως λεία των αρπάγων, διώκονται και ενοχλούνται όλο το έτος από τους άρπαγες, αλλά και από αδέσποτους σκύλους, γάτες και ποιμενικά σκυλιά, τα οποία αφθονούν στην ελληνική ύπαιθρο όλο το 24ωρο. Το εάν η εκγύμναση των κυνηγόσκυλων θα έχει επιπλέον επίπτωση στον πληθυσμό ή όχι, αυτό εξαρτάται από την έντασή της (Σχήμα 1). Η όχληση σε μια περιοχή θα πρέπει να έχει τέτοια ένταση ώστε να μην φτάνει στο 3ο στάδιο και προκαλείται μείωση του πληθυσμού. Η ένταση της όχλησης έχει άμεση σχέση με το χώρο. Όταν περιορίζεται ο χώρος ανάλογα αυξάνεται η ένταση της όχλησης.

Ιδιαίτερα ευάλωτα θεωρούνται τα ορνιθόμορφα, κυρίως κατά την περίοδο εκκόλαψης και ανατροφής των νεοσσών.

Η εκγύμναση όμως ενδέχεται να έχει και θετικές επιδράσεις για την άγρια πανίδα. Κατά τη διαδικασία της εκγύμνασης δε μαθαίνει μόνο ο σκύλος, αλλά μαθαίνει και το θήραμα να αποφεύγει τους διώκτες του. Βρετανοί θηραματολόγοι βρήκαν ότι σε περιοχές όπου ασκείται το κυνήγι με ιχνηλάτες, οι λαγοί μαθαίνουν να φεύγουν νωρίτερα από τον κρυψώνα τους – αποφεύγοντας έτσι τη θήρευσή τους.

Εννοείται βεβαίως, ότι η εκγύμναση σκύλων, όπως και άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες (πχ υλοτομία), δε θα πρέπει να διεξάγεται σε «ευαίσθητες» για την πανίδα περιοχές, όπως πλησίον των θέσεων φωλεοποίησης προστατευόμενων αρπακτικών πτηνών.

Η έρευνα για το λαγό σε Θεσσαλονίκη και Χαλκιδική

Σε έρευνα του γράφοντα και των συνεργατών του για τη θήρευση του λαγού στις περιφερειακές ενότητες της Θεσσαλονίκης και της Χαλκιδικής, βρέθηκε ότι η αναλογία φύλου εκτός ΖΕΣ ήταν 76 αρσ. / 106 θηλ., ενώ στις ΖΕΣ ήταν 20 αρσ. / 26 θηλ. και δε διέφερε σημαντικά. Στην περίπτωση της αναλογίας των ηλικιών, στις εκτός ΖΕΣ περιοχές για κάθε ενήλικο λαγό αντιστοιχούν δύο νεαροί, ενώ στις ΖΕΣ για κάθε ενήλικο λαγό αντιστοιχούν 1,36 νεαροί. Η διαφορά αυτή οριακά δεν ήταν σημαντική (χ²=3,123, P=0,077, n=190).

Ο μέσος όρος των καρπωθέντων λαγών ήταν 0,129/km2 στις ΖΕΣ, ενώ εκτός των ΖΕΣ ήταν 0,186/km2, δείχνοντας ότι εντός των ΖΕΣ μειώνεται η κάρπωση κατά 30%. Η μείωση αυτή ήταν εντονότερη προς το τέλος της κυνηγετικής περιόδου.

Οι κυνηγοί ενδέχεται αρχικά να εξορμούν στις ΖΕΣ επειδή έχουν εντοπίσει τους λαγούς που υπάρχουν σε αυτές πριν από την έναρξη της κυνηγετικής περιόδου. Επίσης, προς το τέλος της κυνηγετικής περιόδου η κάρπωση στις ΖΕΣ μειώνεται σημαντικά, προφανώς επειδή στις ΖΕΣ οι λαγοί είναι λιγότεροι και δεν υπάρχει πλέον τόσο κυνηγετικό ενδιαφέρον σε σύγκριση με τις πέριξ περιοχές.

Το γεγονός ότι στις ΖΕΣ αντιστοιχούν λιγότεροι ανήλικοι λαγοί ανά ενήλικο, δείχνει ότι είτε η επιβίωση των ενήλικων είναι μεγαλύτερη ή ότι γεννιούνται και επιβιώνουν λιγότερα νεογνά. Και τα τρία αυτά ενδεχόμενα είναι πιθανά λόγω της όχλησης και της περιορισμένης έκτασης των ΖΕΣ. Το πιθανότερο όμως είναι να γεννούνται και επιβιώνουν λιγότερα νεογνά, καθώς προς το τέλος της κυνηγετικής περιόδου η κάρπωση στις ΖΕΣ μειώνεται σημαντικά σε σύγκριση με τις πέριξ περιοχές, δηλώνοντας ένα μικρότερο πληθυσμό.

Αξιολόγηση της υπάρχουσας διαχείρισης της εκγύμνασης σκύλων

Σύμφωνα με τα ανωτέρω, η εκγύμναση απαιτεί να μην προκαλείται συνωστισμός, όπως και να υφίσταται ικανοποιητική αφθονία θηράματος. Ωστόσο οι ΖΕΣ είναι περιορισμένες εκτάσεις, και δεν εφαρμόζεται κάποιο μέτρο ώστε να έχουν μεγαλύτερη αφθονία θηράματος.

Όσον αφορά τη διατήρηση της άγριας πανίδας, η παρούσα διαχείριση έχει το σκεπτικό «των άκρων». Από τη μία, εκτός των ΖΕΣ, δεν υπάρχει καμιά επίδραση και από την άλλη, εντός των ΖΕΣ, η επίδραση μπορεί και επιτρέπεται να είναι έντονη.

Ωστόσο, η υψηλή ένταση της εκγύμνασης είναι αυτή που θα πρέπει να αποφεύγεται και η ένταση, πέρα από ένα βαθμό, είναι αυτή όπου μπορεί να προκαλέσει πρόβλημα στους πληθυσμούς (Σχήμα 1). Είναι σοφότερο λοιπόν ένα σύστημα όπου θα «μοιράζει» την όχληση από την εκγύμναση και δε θα τη «συγκεντρώνει».

Προτάσεις

Το ισχύον σύστημα των ΖΕΣ έχει συμπληρώσει 20 έτη εφαρμογής στην Ελλάδα. Αποτέλεσε ένα απλοϊκό σύστημα το οποίο όμως δεν είναι αποτελεσματικό.

Ένα βελτιωμένο σύστημα θα ήταν:

  • Να ισχύουν λίγες ΖΕΣ μόνο για δύο-τρεις μήνες, την κύρια περίοδο της αναπαραγωγής. Οι ΖΕΣ αυτές θα είναι σε λίγες περιοχές, ώστε να δίνεται η δυνατότητα στα κυνηγόσκυλα να ασκούνται (όχι να εκγυμνάζονται στο θήραμα). Παράλληλα, θα προσφέρεται πλήρη προστασία στο μέγιστο της αναπαραγωγής, κάτι το όποιο και γίνεται εύκολα σεβαστό από τους κυνηγούς.
  • Την υπόλοιπη, εκτός κυνηγίου περίοδο, η εκγύμναση θα επιτρέπεται παντού (εκτός των Καταφυγίων Άγριας Ζωής, και αυτά είναι μια άλλη συζήτηση), ώστε ο συνωστισμός και η ένταση της όχλησης να μειωθούν.
  • Κατά την κυνηγετική περίοδο η εκγύμναση θα επιτρέπεται μόνο τις ημέρες, ώρες και περιοχές όπου επιτρέπεται και η θήρα.
  • Σε περιοχές με χωρικές απαγορεύσεις θήρας, ανάλογα με το λόγο της απαγόρευσης και άλλους παράγοντες, θα πρέπει να εξετάζεται υποχρεωτικά το εάν θα επιτρέπεται η εκγύμναση και αυτή να επιτρέπεται όπου είναι εφικτό.

Η εκγύμναση σκύλων ενδείκνυται να εφαρμόζεται σε περιοχές όπου απαγορεύεται και πρόκειται να επιτραπεί η θήρα, έτσι θα προετοιμάζεται το θήραμα μαθαίνοντας να αντιμετωπίζει τη θήρευση. Μάλιστα θα έπρεπε να ήταν υποχρεωτικό, πριν επιτραπεί η θήρα να επιτρέπεται η εκγύμναση. Το σχετικό αναφέρεται ήδη για τους Αγώνες Κυνηγετικών Ικανοτήτων (ΑΚΙ) στην ισχύουσα Υπουργική Απόφαση. Δηλαδή μπορεί να διεξαχθεί ΑΚΙ σε απαγορευμένη περιοχή στην οποία πρόκειται να επιτραπεί η θήρα.

Επιπλέον, υπάρχουν ήδη παραδείγματα στη χώρα μας όπου απαγορεύεται η θήρα, αλλά επιτρέπεται η εκγύμναση. Στις περιοχές αυτές οι κυνηγοί δηλώνουν ιδιαίτερα ικανοποιημένοι.

Σημειώνεται τέλος, ότι στις ημέρες μας η εκγύμναση των κυνηγόσκυλων και η ικανοποίηση του να βλέπουμε το σκύλο μας να εργάζεται είναι σημαντικότερη από την κάρπωση του θηράματος. Άρα η διαχείριση θα πρέπει να προσαρμοστεί ανάλογα με τις σύγχρονες ανάγκες και όχι να παραμένει αναχρονιστική.

Του Δρος Χρήστου Σώκου

Print Friendly, PDF & Email

Αφήστε ένα σχόλιο

* Χρησιμοποιώντας αυτό το έντυπο συμφωνείτε με την αποθήκευση και χειρισμό των δεδομένων σας από αυτόν τον ιστότοπο.

Τα cookies επιτρέπουν μια σειρά από λειτουργίες που ενισχύουν την εμπειρία σας στο ihunt.gr. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies, σύμφωνα με τις οδηγίες μας Αποδοχή Περισσότερα